Beginpagina van Plantaardigheden.nl

 

 

Actuele toepassingen van planten
Sitemap
Index

Plantaardigheden.nl
Artikelen over planten

Leesmaar.nl
Dodoens en andere bijzondere boeken

Leeswerk.nl
Plantenboeken opengelegd

Oude kruidenboeken online: inhoudsopgave, tijdlijn en auteurs | Volgende pagina

Middeleeuwen

842 Walahfrid Strabo: Hortulus
8e tot 10e eeuw Capitulare de villis
ca. 900 - 1100 Pseudo-Apuleius: Herbarius

   Na de dood van Galenus kwam er een stilstand in de medische literatuur.

   Nadat het Romeinse Rijk gescheiden werd in twee delen, werd in het Oosten (Byzantium) veel aandacht geschonken aan de medische en botanische wetenschappen. De belangrijkste artsen uit die tijd waren Mesue (777-857), Rhazes (864-930) en Avicenna (980-1037).

   Alle drie waren het bewerkers van oudere, Griekse geschriften met persoonlijke aanvullingen. Alleen Avicenna onderscheidt zich doordat hij, als 'leerling' van Galenus, veel over gelijksoortige ideeën schreef.

   Hierdoor kon het gebeuren dat in de Renaissance zowel zijn boeken als die van Galenus in het openbaar door andersdenkenden werden verbrand.

   In die periode waren vooral de monniken in het westelijk deel van het Romeinse Rijk in hun kloosters al aan ziekenverzorging toe.

Walahfrid Strabo: Hortulus (842)

   In 842 (voorheen werd het werk vroeger gedateerd, circa 827) verscheen een kruidenboekje van de Duitse monnik Walahfrid, bijgenaamd Strabo (letterlijk: de 'schele').

   Walahfrid was abt van het klooster van Reichenau. Bij het klooster hoorde een kruidentuin, die Walahfrid bezingt in zijn Hortulus (tuintje), geschreven in een charmant Latijn.

   Hij beschrijft 24 verschillende kruiden die door Karel de Grote waren aanbevolen. In de kruidentuin van het Openluchtmuseum in Arnhem is een reconstructie van de kruidentuin van het klooster Reichenau te zien

   Weblinks

Capitulare de villis (8e tot 10e eeuw)

Zie ook

   Karel de Grote en zijn opvolgers Lodewijk de Vrome en Karel de Kale hadden ook grote invloed op de te verbouwen genees- en keukenkruiden. Onder hun bestuur verscheen het Capitulare de villis.

   Deze verordening bevat verschillende hoofdstukken met voorschriften voor agrarisch beheer van de goederen van de Karolingische vorsten tussen de 8e en de 10e eeuw.

   Hoofdstuk 70 heeft betrekking op de planten en bomen die in de hofdomeinen moesten worden aangeplant en onderhouden.

   In de lijst komen 73 planten voor. De tekst van de volledige lijst luidt als volgt (zie voor een uitleg de tweede link):

   "Volumus quod in horto omnes herbas habeant, id est lilium, rosas, fenigrecum, costum, salviam, rutam, abrotanum, cucumeres, pepones, cucurbitas, fasiolum, ciminum, ros marinum, careium, cicerum italicum, squillam, gladiolum, dragantea, anesum, coloquentidas, solsequiam, ameum, silum, lactucas, git, eruca alba, nasturtium, parduna, puledium, olisatum, petresilinum, apium, levisticum, savinam, anetum, fenicolum, intubas, diptamnum, sinape, satureiam, sisimbrium, mentam, mentastrum, tanazitam, neptam, febrefugiam, papaver, betas, vulgigina, mismalvas, id est altaea, malvas, carvitas, pastenacas, adripias, blidas, ravacaulos, caulos, uniones, britlas, porros, radices, ascalonicas, cepas, alia, warentiam, cardones, fabas maiores, pisos mauriscos, coriandrum, cerfolium, lacteridas, sclareiam. Et ille hortulanus habeat super domum suam Iovis barbam.

   De arboribus volumus quod habeant pomarios diversi generis, pirarios diversi generis, prunarios diversi generis, sorbarios, mespilarios, castanearios, persicarios diversi generis, cotoniarios, avellanarios, amandalarios, morarios, lauros, pinos, ficus, nucarios, ceresarios diversi generis. Malorum nomina: Gozmaringa, Geroldinga, Crevedella, Sperauca, dulcia, acriores, omnia servatoria; et subito comessura; primitiva. Perariciis servatoria trium et quartum genus, dulciores et cocciores et serotina."

   Weblinks

Pseudo-Apuleius: Herbarius (ca. 900-1100)

   De 'Apuleius-handschriften' kwamen in vele variaties in de Middeleeuwen voor.

   Onder het kopje Apuleius Platonicus (zie verderop in dit artikel) wordt een van de jongere versies van dit veel verspreide handschrift vermeld (1481).

   Hier worden enkele van de oudere handschriften besproken.

   Allereerst de Herbarius van Pseudo-Apuleius, een handschrift uit de 10e eeuw, dat bewaard wordt in het Museum Meermanno-Westreenianum te Den Haag.

   Het handschrift bevat 167 bladen, waarvan 153 over planten (herbae) en 14 over dieren.

   Het hele handschrift is gescand en te bekijken, iconen 1 t/m 153 zijn de bladen met planten, iconen 154 t/m 167 zijn de bladen met dieren. De illustraties zijn pentekeningen, de tekst is in Karolingische minuskel. Heel fraai! Er is geen begeleidend commentaar, maar de bladen zijn zo al zeer de moeite waard om eens te bekijken.

   Vervolgens twee handschriften uit de Bodleian Library te Oxford in Engeland. Ook hierbij geen begeleidend commentaar, maar wel veel prachtige illustraties.

   Weblinks

^Naar het begin van deze pagina

Aardigheden over planten
Overzicht
Hedendaags
  Het samenstellen van je eigen kruidenthee
  Wat is kruidengeneeskunde?
  Lijst van kruiden(middelen) positief beoordeeld door Commissie E
  Commissie E
  Sint-Janskruid en de pil
  De plant van Fred
  Kruiden in de keuken
  Enkele basisoliën
  Oliehoudende planten
  Bomen
    Bomen, een onderwerp apart
    Ginkgo
  Planten, informatie & wetenswaardigheden
    Vroeger
    Een oud-Romeinse boerenpesto
    Contraceptief in de oudheid: Duivelsnaaigaren
    Theriak (Theriacum)
    Wat waren de Kano-planten?
    Nu
    Signatuur van planten
    Signatuur van planten, uitgebreid met astrologie
    Toverplanten
    Over de plant als klok, een bloemenklok en Linnaeus
    Welke bloem of plant hoort bij vandaag?
    Geneeskrachtige planten op postzegels
    Cultuurgewassen, waar komen zij vandaan?
    Hennep is nog geen cannabis, maar wel een wonderplant
    Schrijvers en kruiden
    Klaprozendag of Poppy Day
    Monstransboon
    Paddenstoelen
    Regelmaat in het plantenrijk
    Dipsacus fullonum - Kaardebol
    Riet, typisch Nederlands, toch verrassend
  Bijzondere toepassingen
    Verfplanten
    Heggenleggen
    Papier van planten
    Toepassingen van planten
    Energiehagen rond tuinbouwgebieden
    Biobrandstoffen: biodiesel en koolzaadolie
  Medicinale toepassingen
    EHBO-Kruiden Top Tien
    Bijzondere kruidenthee (Canadian Essence)
    Maretak en kanker
    Medicinaal gebruik van kruiden, kort
    Antiviraal en daardoor ook tegen griep
    Zonnebloemoliekuur
  Kruiden(leer)
    Oude kruidenboeken online, overzicht, Alfabetisch auteurs
    Introductie
    Historische achtergronden
    Vroegste Oudheid
    Griekenland en Rome
    Middeleeuwen
  Bloeitijd van het kruidenboek
    11e eeuw tot 1475: Von Bingen - Anglicus
    1475 - 1539: Von Megenberg - Bock
    1542 - 1555: Fuchs - Lonicerus
    1554: Dodoens / Dodonaeus' Cruijdeboeck
    1571 - 1597: Lobelius - Gerard
    1601 - 1741: Clusius - Rumphius
    Latijn: Agricola - Tournefort
Taal en namen
  Volksnamen van planten: Uittien
    Namen en dingen
    Vergeten woorden
    Verbasteringen en volksetymologieën
    Goden en godinnen
    Spanjaarden en Turken
    Grappige namen
    Beenbreek en heelbeen
    Wonden en zweren
    Namen en legenden
    Mannetjes en wijfjes
    Angelsaksen en Nedersaksen
    Wedewinde en beerbinde
    Raadsels
    Taal en planten
    Nieuws over volksnamen van planten
    Volksnamen van planten (Vlaams)
    Plantennamen in de Nederlandse Dialecten (PLAND)
 
Woordenboek Nederlandsche Taal
Plantago PlantIndex
Letter: druk op CTRL, draai ook aan muiswiel