Beginpagina van Plantaardigheden.nl

 

 

Actuele toepassingen van planten
Sitemap
Index

Plantaardigheden.nl
Artikelen over planten

Leesmaar.nl
Dodoens en andere bijzondere boeken

Leeswerk.nl
Plantenboeken opengelegd

Boekenrubriek met recensies van boeken over toepassingen van planten

Leerboek traditionele Europese natuurgeneeskunde

  • Uitgave: Instituut voor Traditionele Europese Natuurgeneeskunde (ITEN), Kamperveen
  • Auteurs: Anna Elling en Tedje van Asseldonk
  • 368 pagina's, harde kaft, met zwartwitillustraties
  • Eerste druk 2006 (oplage: 1000 exemplaren)
  • ISBN-10: 90-810781-1-9 / ISBN-13: 978-90-810781-1-5
  • Het boek is te bestellen door € 57,50 over te maken op rekeningnummer
    65.95.65.382 ten name van ITEN te Kamperveen, met vermelding van naam en adres
  • Meer informatie bij de uitgever
Algemeen

   Een aantal basisideeën van de moderne natuurgeneeskundige praktijk is ontleend aan de inzichten van de artsen uit de klassieke oudheid (Hippocrates, Galenus).

   We denken dan aan concepten als zelfherstel van het lichaam; gezondheidsbevordering; ontgifting (de meeste vormen van ziekte zijn terug te voeren op dezelfde oorzaak, namelijk een opeenhoping van afvalstoffen en giftige stoffen);

zo weinig mogelijk ingrijpen in het natuurlijke proces van genezen (de stelregel van Hippocrates: allereerst niet schaden, "de natuur geneest, de arts is niet de meester, maar de dienaar van de natuur; hij dient de zieke terug te leiden naar gehoorzaamheid aan de wetten van de natuur"); de gehele mens wordt benaderd (dit is de bekende holistische benadering, die eveneens teruggaat op Hippocrates: "niet de ziekte behandelen, maar de zieke"; men herkent hierin ook de opvatting van Edward Bach met zijn bloesemtherapie: ook hij keek niet in de eerste plaats naar de ziekte, de ziekteverschijnselen, de symptomen, maar naar de persoon, de gehele mens); constitutieleer (de specifieke aangeboren én verworven psychisch-geestelijke en lichamelijke gesteldheid van elk mens), de eigen verantwoordelijkheid en de zelfwerkzaamheid van de mens ten aanzien van ziek en gezond zijn.

   Ook het concept van de kwaliteiten warm, koud, droog en nat, die in alles zijn terug te vinden, en de leer van de lichaamssappen (de leer van de vier humores: bloed, gele gal, zwarte gal, slijm; humoraalpathologie), zoals oorspronkelijk verwoord door Hippocrates en later uitgewerkt door Galenus, spelen tot op de dag van vandaag een rol in de natuurgeneeskunde: gezondheid is het instandhouden van het evenwicht, ziekte is een disbalans.

   Hierover vindt men waardevolle informatie in het september 2006 verschenen Leerboek traditionele Europese natuurgeneeskunde – theorie en praktijk van de constitutionele gezondheidsbevordering. Op een heldere, systematische manier worden in dit, fraai vormgegeven, boek de achterliggende filosofie, werkwijze en positie van de natuurgeneeskunde ten opzichte van andere vormen van therapie belicht. De historische, filosofische en biologische fundamenten van de natuurgeneeskunde worden uitgebreid besproken. Belangrijke hoofdstukken gaan in op de diagnostische mogelijkheden en de behandelmethoden (onder meer fytotherapie) die een natuurgeneeskundige ten dienste staan om zijn doel - een betere gezondheid voor de individuele patiënt, met als inzet: gezondheidsbevordering, preventie - met natuurlijke middelen na te streven. Met name de opvatting om de zieke mens als een geheel, vanuit zijn individuele constitutie, te benaderen staat in dit boek centraal, onder meer aan de hand van casusvoorbeelden.

   Het Leerboek traditionele Europese natuurgeneeskunde is een zeer grondig studieboek en tevens een overzichtelijk en compleet naslagwerk. Het 'traditionele Europese' in de titel is niet voor niets, want het boek behandelt alleen de Europese natuurgeneeskundige traditie; traditionele geneeswijzen uit andere culturen, zoals de ayurveda en de traditionele Chinese geneeskunde, blijven in dit boek buiten beschouwing. Het boek is, gezien het onderwerp, zeer breed georiënteerd. Het gaat dus niet speciaal over kruiden. Kruiden en voeding (van planten) zijn wel, sinds het begin van de westerse geneeskunde (Hippocrates), altijd een belangrijk onderdeel geweest van de natuurgeneeskunde, daarom komt de lezer kruiden regelmatig als voorbeeld tegen. En uiteraard wordt er, naast de diverse andere behandelmethoden die in de natuurgeneekunde worden toegepast, aandacht besteed aan de fytotherapie of kruidengeneeskunde, die immers tot de oudste vormen van therapie behoort.

Kruidengeneeskunde

   Planten spelen van oudsher een belangrijke rol als genees- en voedingsmiddel. Ze werden en worden veelvuldig gebruikt in de natuurgeneeskundige praktijk. Het thema kruiden komt dan ook regelmatig terug in het Leerboek traditionele Europese natuurgeneeskunde.

   De oude Europese kruidboeken - van Dioscorides tot Fuchs en Dodoens - hebben de opvattingen van Hippocrates en Galenus inzake de vier elementen, de vier kwaliteiten en de vier lichaamssappen lange tijd uitgedragen, tot ongeveer halverwege de 17e eeuw. Vanaf die tijd werden de twee aspecten die eeuwen achtereen in de kruidboeken werden gecombineerd - de beschrijving van planten en de beschrijving van hun geneeskrachtige werking - steeds meer losgekoppeld.

   In het gedeelte over fytotherapie (paragraaf 9.8, blz. 215-223) komen dan ook terecht de invloeden van Hippopcrates en Galenus in oude kruidboeken ter sprake. Een en ander wordt aardig geïllustreerd aan de hand van een voorbeeld uit het Cruijdeboeck (1554)van Rembert Dodoens.

   (Citaat, aangepast) Dodoens gaf op vier manieren uitleg over de krachten van planten, waarbij hij aangaf dat deze krachten vooral aan geur en smaak te herkennen zijn (beschouwingen hierover zijn pas te vinden in zijn Cruydt-Boeck (deel 1, hoofdstuk 1), dat van latere datum is (eerste druk 1608), nog niet zo expliciet in het Cruijdeboeck):

  1. De classificatie van planten volgens Galenus, die maakt dat een plant een bepaald effect heeft op het lichaam, zoals verwarmend, nattend, koelend, drogend.
  2. Het onder 1 bedoelde effect fysiologisch beschreven, zoals adstringeren of emolliëren (samentrekken of verzachten).
  3. Het resultaat van deze krachten oftewel de werking, zoals diuretisch, litholytisch, abortief (urinedrijvend, steenoplossend, vruchtafdrijvend).
  4. De vierde kracht die hieruit niet begrepen kan worden, maar komt uit ervaring, magnetisme, vormovereenkomst of nog andere onbekende zaken (hij noemt onder andere het gebruik van amuletten.

   Bijvoorbeeld over de eik (Quercus spec.) schreef Dodoens (Cruijdeboeck, bladzijde 795-796): "De schors en het blad zijn droog in de derde graad en tevens koud. Ze werken samentrekkend en worden gebruikt tegen buikloop." ["Die bladeren ende scorssen van den Eycken/ ende die scaelkens van den Eeckelen sijn verdrooghende tot in den derden graedt ende tsamen treckende. Ende van ghelijcke natuere sijn oock schier die Eeckelen/ maer meer werm ende min tsamen treckende"; ... "Die bladeren scorssen ende scaelkens van den Eycken ende Eeckelen stelpen ende ghenesen dat bloetspouwen/ bloetpissen/ ende alle bloetganck/ ende dijsghelijcx oock dat root melizoen ende die loop des buycx in water oft rooden wijn ghesoden ende ghedroncken"; zie het origineel: http://leesmaar.nl/cruijdeboeck/ deel6/capitel065.htm]

   De classificatie droog betekende dus dat voor iemand met een te droge constitutie beter een ander middel kon worden gekozen.

   Een ander voorbeeld is knoflook. Dit werd afgeraden bij een te vurige constitutie, ook al was knoflook op zichzelf bij veel kwalen inzetbaar. Zie: http://leesmaar.nl/cruijdeboeck/ deel5/capitel068.htm.

   Een aardig voorbeeld van traditionele empirische kennis met betrekking tot een plant is maïs (ontleend aan de paragraaf over voedingstherapie, blz. 201). Dit in het kader van het ecologisch inpassen van exotische voedingsmiddelen in het traditionele voedingspatroon. (Citaat) "De gevolgen van het importeren van voedselgewassen uit andere culturen waren niet altijd voorspelbaar, zoals bleek bij maïs uit Amerika. Maïs werd in Zuid-Europa, vanwege de lage investering en de hoge opbrengst, het ideale voedsel voor de arme bevolking. Al snel brak daar een geheimzinnige ziekte uit, pellagra (Latijn voor ruwe huid). Pas in 1937 werd vastgesteld dat door een eenzijdige consumptie van maïs een gebrek aan nicotinezuur (vitamine B3) ontstaat en dat dit gebrek de oorzaak was van pellagra. De oorspronkelijke maïseters (indianen) bewerkten maïs, alvorens deze te koken, met een alkalische substantie (houtskool of kalksteen) en aten maïs vaak samen met peulvruchten. De eiwitten in maïs missen een aantal essentiële aminozuren, die door andere (eiwitrijke) voedingsmiddelen aangevuld dienen te worden. Maïs bevat wel nicotinezuur, maar in een chemisch gebonden vorm, waardoor deze niet beschikbaar is voor de mens. Door het alkaliseren van de maïs komt het nicotinezuur vrij. Doordat het voedingsmiddel werd geïmporteerd, maar de bijbehorende inheemse tradities werden veronachtzaamd, zijn deze problemen ontstaan. Pellagra heeft in Zuid-Europa en Noord-Amerika honderdduizenden slachtoffers gemaakt, vaak met dodelijke afloop."

Links

   Het Instituut voor Traditionele Europese Natuurgeneeskunde (ITEN) heeft een eigen website, waarop rijkelijk over de inhoud van het boek wordt geïnformeerd. Hier vindt men het complete inhoudsoverzicht, de integrale inleiding, gegevens over de auteurs en een overzicht van relevante links naar websites op het gebied van de natuurgeneeskunde in het algemeen en onderwerpen als voeding, fytotherapie, beroepsverenigingen, opleidingen, overheid en patiëntenorgsanisaties: http://ten-online.eu/index.html.

Informatie elders over (de geschiedenis van) de natuurgeneeskunde:

Over de lichaamssappen:

   Fytotherapie, definities:

R. van der Hoeden

Plantaardigheden.nu - Vragen en antwoorden en discussie

^Naar het begin van deze pagina

Begin
Recensies van boeken over toepassingen van planten
Toepassing
Groot handboek geneeskrachtige planten, 4e uitgebreide druk april 2010
Handboek Bach-bloesemtherapie december 2010
Leerboek traditionele Europese natuurgeneeskunde Eerste druk 2006
 
Het leven van paddenstoelen & schimmels april/mei 2013
Planten & Gezondheid september 2013
Stadsplanten van Breda November/december 2013
Loofbomen in Nederland en Vlaanderen augustus 2013
Kookboeken december 2012
  • Kweepeer Mispel en vijg
  • Green delicious
  • Puur Plantaardig
De voedselzandloper mei 2012
De groene apotheek 2012
De Andere Groenten December 2011
Bijvoet December 2011
Het ‘Doktersboek’ van Douwe Ales 2011
Van Nature november 2009
Het kruidenboek van broeder Guy 2008
Gids voor de geneeskrachtige kruidentuin (van de Tuinvereniging Zestienhoven) Eerste druk 2006
Planten, een andere kijk 2002
 
Woordenboek Nederlandsche Taal
Plantago PlantIndex
Letter: druk op CTRL, draai ook aan muiswiel