Beginpagina van Plantaardigheden.nl

 

 

Actuele toepassingen van planten
Sitemap
Index

Plantaardigheden.nl
Artikelen over planten

Leesmaar.nl
Dodoens en andere bijzondere boeken

Leeswerk.nl
Plantenboeken opengelegd

Beschrijvingen van planten

Jeneverbes - Juniperus communis

Overzicht van deze plant

Juniperus communis - Jeneverbes

Zie alle foto's van CalPhotos

Archeutos, Acatalis, Iuniperus, Iuniperus minor, (cleyne) Genever (ghemeyne Genever)

(bessen) Archeutides, Baccae Iuniperi (Grana iuniperi), ("gumme die uut den houte ende scorssen vloeyet") Vernix, Sandaraca (ten onrechte)

  • 1644 Vlaams: Dam, Dambesieboom, Genever (Ghemeyne oft Kleyne), Geneverboom, Ienever, Imbeer (vrucht: Geneverbezien; hars: Genevertraen)
  • 1616 Latijn: Iuniperus (vrucht: Baccae Iuniperi; hars: Lacryma Iuniperi, Vernix) [852]
  • 1554/1557: Bacca iuniperi, Bayes de genévre, Genever, Genévre, Grains de Genévre, Grana iuniperi, Ienevre, Iuniperus, Kromerbeeren, Vernix, Wechholder, Wechholterbaum, Wechholterbeeren

Overzicht Juniperus communis op deze site

Alle foto's van Juniperus communis op internet

Juniperus communis bij Kurt Stueber Gruppe Max Planck IZ

Juniperus communis in Plantago PlantIndex

Lees tekst

Cruijdeboeck 1554

Van Genever

Cruydt-Boeck 1644

Van Genever-boom 

Artsenijgewassen 1796

Geneverboom - Juniperus communis

Flora Batava 1872

Juniperus communis - Jeneverstruik

"Ienuperus, des nemic goem,
dinke mi sijn jenoverboem.
Ende dese es dus ghenaturt
dattet groene .i. jaer ghedurt.

Platearius wil visieren
jenuever heet ende droghe van manieren.
Hare doen es van rechter naturen,
ondoen ende ombinden quade humuren.
Jeghen buuc evel van lieden
so salmen jenovere sieden
in reinwatre ende dat ontfaen.
Die met lanchevele es bevaen
siede jenuevere in wine,
ets goet jeghen sine pine.

Van desen bome makemen oec mede
olie van grooter moghenthede:
t'Erst so moet ghedroghet wesen
in die lucht dat hout van desen.
Dat setmen in enen pot geheel
in d'erde diep ghenoech een deel,
ende enen andren up sinen mont,
entie idele oec ter stont
die hevet inden bodem .i. gat.
Vul vanden houte legmen dat,
ende stoppet boven tien tiden,
datter gheene lucht ute mach liden.
Dan makemen anden potte .i. vier
also starc ende also fier,
dattat hout binnen versmacht.
Also comet met grooter cracht
ute dien houte een lettelkin
olie diere ende fijn
inden nedersten pot tier stede.

Dits goet jeghen den vierden rede
ende jeghen dat lancevel mede,
bestrijcmer mede des menschen lede,
ende mede gheminget in spisen.
Hets oec goet in alre wisen
jegen tgroot evel swaer,
so moetmer mede salven daer
eens menschen rigbeen, horic lien.
Entie vele hevet melancolien
dit sal hi eten, et sal hem bliken.
Ende oec salhire hem mede bestriken,
die sic es vander artitiken:
dien est ene salve rike."

Uit: Der Naturen Bloeme, Jacob van Maerlandt, 13de eeuw

Namen

Familie

   Cipresfamilie - Cupressaceae

Botanische naam

   De naam 'Juniperus' heeft een duistere oorsprong, mogelijk is het een leenwoord uit het Keltisch, afgeleid van 'juneprus' dat staat voor 'bitter'.

Andere talen
  • E: Juniper
  • F: Genevrier
  • D: Gemeine Wachholder
Volksnamen
  • Bekelaar
  • Damberbeienbossen
  • Dammerbos
  • Dampol, Dankbaarbeien
  • Geneure
  • GeneverbesiŽn
  • Geneverstruik
  • imbeer
  • Jenevelbloemke
  • Krammetbezie
  • Lammerenhout
  • Nijveboom
  • Prikketakjes
  • Wachelder
  • Zeniverboom etc.

Geschiedenis

   In de oudheid was de Jeneverbes gewijd aan de wraakgodinnen (FuriŽn of Erinyes), net als de Moires of de Fates (Schikgodinnen) waren zij Godinnen van het Lot, maar ze hadden een meer wraakzuchtige aard, de FuriŽn achtervolgen moordenaars en andere misdadigers die in hun ogen niet voldoende bestraft zijn. Ze zijn de dochters van Gaea en Uranus, hun namen zijn Alecto, Megaira en Tisiphone, hun haar zijn bundels slangen en ze zijn nogal onaangenaam. Men verbrandde soms Jenevertakken in plaats van Rozemarijn voor de Goden van de Onderwereld. Ook het gebruik van het uitroken van een sterfhuis of de sterfkamer met Jeneverbestakken was bekend. Voor de Germanen was de Jeneverbes ook een Heilige struik, van die verering is nog wel wat terug te vinden in oude namen of gebruiken, zo heten de bessen in Westfalen nog 'Heilige Beeren'. in de bijbel wordt de Jeneverbes ook een aantal malen genoemd, maar ze komt niet voor in bijbelse streken, dus dit moet een vertalingfout zijn. De Jeneverbes werd gebruikt als antidemonisch middel, vooral door de geur, maar ook omdat de plant stekels heeft, uit de takken van de Jeneverbes werden magische bekers en vaten gemaakt, wat tot plaatselijke uitroeiing kon leiden. Binnen de kruidengeneeskunde worden Jeneverbessoorten al heel lang gebruikt, in Griekenland en Rome werden Zuid-Europese jeneverbessoorten gebruikt, de bessen werden door Hippokrates aangeprezen als middel tegen spasmen van de baarmoeder, ook werden ze aangeprezen als vruchtafdrijvend middel, volgens Dioscorides verdrijft verdreef de geur van de Jeneverbes de wilde dieren. in de Oudheid was de urinedrijvende werking ook al bekend. in de Middeleeuwen hadden de Jeneverbessen de reputatie wonderbaarlijke genezingen teweeg te brengen, en werden tijdens pestepidemieŽn de bessen van de Jeneverbes en het hout van de struik verbrandt om de ziekte op afstand te houden. Dodoens schreef de plant voor bij kwalen van de maag, longen, lever en nieren, bij chronische hoest. Maar ook om slangen te verdrijven. Nadat de pest uit Europa was verdwenen, bleef Jeneverbes een rol spelen als bescherming tegen allerlei besmettingen, o.a. in 1918 bij de Spaanse Griepepidemie. Professor Kneipp had veel succes met de Jeneverbes als maagmiddel (zie recepten).

Botanie

   Jeneverbes is een altijdgroene boom of struik, die in het wild groeit op de vlakten van Europa en aangeplant elders in de wereld, de takken spreiden zich grillig uit. De boom heeft een roodbruine bast, het sap uit de boom vormt een dikke harslaag op de stam en takken. Jeneverbessenstruiken hebben gele bloemen (mannelijk) en groene (vrouwelijke) op aparte planten. De blaadjes zijn naaldvormig. De bessen zijn geen echte bessen, maar de blauwzwarte, zachte schalen van de sparappels, die bij de Jeneverbes zacht en vlezig zijn. Deze 'bessen' bevatten de medicinale stoffen. Ze zijn pas rijp na twee jaar.

Gebruik

   Een typische Saturnusplant, met een tanig, onbuigzaam, streng uiterlijk, die het in zware omstandigheden kan redden. De naalden wijzen op een sterk samentrekkende eigenschappen.

Typologie

   De mens die discipline nodig heeft, onmatig is, maar ook de mens die juist te verkrampt leeft.

Inhoudsstoffen

  • Looistoffen
  • Etherische oliŽn
  • Harsen
  • Flavonglycosiden
  • Organische zuren

Werking

Spijsvertering

   Als een reinigingskuur en als stimulans bij een slechte eetlust, trage spijsvertering en een zwakke maag, darmkrampen en flatulentie.

Urinewegen

   Jeneverbes desinfecteert en stimuleert de doorbloeding (verwarmt) van blaas en nieren, vochtdrijvend en reinigend. Bij oedeem, bij reuma en als stoombad bij bronchitis. Het voert blaasstenen af, ook bij blaasontsteking.

Overige

   Bevordert de menstruatie. Het zit veel in massageolie voor reuma en spierpijn. Uiteraard ook culinair in gebruik, bijvoorbeeld in zuurkool. Verder de grondstof voor Jenever en Gin.

Gebruik

   Men gebruikt de bladeren en bessen voor de Ø (moedertinctuur) en de thee (5 a 6 bessen voor een kopje thee). Van deze grondstoffen wordt ook een etherische olie gemaakt.

Let op! Niet gebruiken bij zwangerschap en infecties van de nieren!

Recepten

Kuur van Dr.Kneipp voor de maag en darmen
  • 1e dag: 2 bessen eten door langzaam te kauwen
  • 2e dag 3 bessen eten door langzaam te kauwen
  • zo doorgaan tot dag 11, dan 12 bessen eten,
  • dan weer afbouwen tot 2 bessen per dag
  • Na twee weken pauze de kuur weer helemaal herhalen
  • niet geschikt voor mensen met gevoelige slijmvliezen, deze kunnen dan diarree en gisting krijgen.
Olie bij reuma en artritis
  • 50 ml basisolie hieraan 20 druppels etherische Jeneverbes toevoegen, hiermee de aangedane plekken masseren.
Jeneverbes als contraceptie - en abortuskruid
  • Plinius de Oudere vertelde het al, al classificeerde hij het als geroddel, als men gekneusde Jeneverbessen over de penis wreef voor de geslachtsgemeenschap vond er geen conceptie plaats. Een andere bron uit deze periode heeft bijna dezelfde boodschap, behalve dat de gekneusde bessen in de vulva moeten worden gewreven, vlak voordat de penis de vagina ingaat. "Op een of andere manier wordt Jeneverbes in de vagina gedaan, en daar doet het zijn werk als abortifacient of als contraceptief", volgens Galenus. Jeneverbes werd ook oraal ingenomen. Jeneverbes is een kleine boom of struik uit de Cypresfamilie, die veel voorkomt in bergachtige streken van Europa. Een veel voorkomende soort, en waarschijnlijk ook de soort die bekend was aan Dioscorides en Galenus is de Juniperus communis. De habitat van een andere soort, Juniperus sabina L, zijn de Alpen en Centraal Europa. Waarschijnlijk is dit de soort die het meest genoemd wordt in Middeleeuwse geschriften, vaak wordt de naam sabine of slavin genoemd. De aborterende kwaliteiten van de Jeneverbes worden toegeschreven aan de etherische oliŽn (1 tot 3% van de plant), meer precies aan het belangrijkste bestanddeel van de etherische olie, sabinyl acetaat (meer dan 50%). De olie veroorzaakt een ontspannenheid van de baarmoeder in die mate dat het zou kunnen leiden tot een abortus, dit is ook onderzocht in laboratoria. Abortus door middel van Jeneverbes bij mensen wordt nog in onze tijd uitgeoefend. Het beschikbare bewijs duiden op een systemische (dat wil zeggen, dat het medicijn werkt via de het membraam van een orgaan en niet via de spijsvertering) werking van het medicijn, wat ook het gevolg zou zijn voor het gebruik als pessarium. Verder wijzen testen op dieren erop dat Jeneverbes ook werkt als het oraal wordt ingenomen. Een recente studie demonstreert dat een subcutame injectie van de etherische olie van de Juniperus sabina tijdens de eerste dagen van de zwangerschap een dramatisch effect heeft, en de zwangerschap onderbreekt. Het percentage afgebroken zwangerschappen was afhankelijk van de dosis. Jeneverbes werd gebruikt als een systemisch medicijn, dat werkte via de slijmvliezen van de vagina, maar ook als een oraal ingenomen medicijn. Hoewel het een redelijk effectief middel was, had het ook nare bijwerkingen.

Magie

  • Geslacht: Mannelijk
  • Planeet: Zon
  • Element: Vuur
  • Krachten: Bescherming, Diefstal, Liefde, Exorcisme, Gezondheid

Gebruik

   Wordt in heel Europa als beschermend kruid gebruikt Jeneverbes beschermt ook tegen diefstal. Waarschijnlijk was het een van de eerste wieroken die in de Oudheid gebruikt werden door Mediterrane heksen. Jeneverbes hing ook in de deuropening als bescherming tegen het kwaad. En het werd gebrand in exorcismerituelen. Een twijgje van de plant beschermt de drager tegen ongelukken en aanvallen van wilde dieren. Jeneverbes wordt ook toegevoegd aan Liefdesmengsels, en de bessen worden ook gedragen om de mannelijke potentie op te peppen. Gedragen of verbrand verhoogt Jeneverbes de psychische krachten en verbreekt het bezweringen en vloeken, bovendien verdrijft het slangen

Bronnen

G.van Elteren

Meer

   Wilt u meer weten over dit kruid en vele andere kruiden? Bezoek dan de website van G.van Elteren, http://www.herbasanitas.nl. G.van Elteren is herboriste en geeft o.a. een Opleiding Kruidengeneeskunde en leuke en interessante workshops en cursussen!

^Naar het begin van deze pagina

Overzicht van artikelen en toegankelijk gemaakte oude plantenboeken over

Toepassingen van planten
Kruidenlijstjes
  Beschrijvingen van planten
    A | B | C | D | E | F | G | H | I | J | K | L | MN | O | P | Q | R | S | T | U | V | W | Z
  Foto's prof. Paul Busselen
    A | B | C | D | E | F | G | H | I | J | K | L | M | N | O | P | Q | R | S | T | U | V | W | X | Y | Z
Nederlandse, Latijnse en Engelse plantennamen zoeken
Nieuwe planten-soorten en -namen in Nederland
 
Woordenboek Nederlandsche Taal
Plantago PlantIndex
Letter: druk op CTRL, draai ook aan muiswiel